Trong văn hóa tín ngưỡng của người Việt, ngày 23 tháng Chạp hằng năm là một trong những ngày lễ quan trọng nhất, đánh dấu sự khởi đầu của chuỗi ngày Tết Nguyên Đán rộn ràng. Đây là thời khắc các gia đình sửa soạn lễ vật, làm mâm cơm cúng ông Công ông Táo để tiễn các vị thần cai quản bếp núc về trời báo cáo công việc năm cũ với Ngọc Hoàng. Một mâm cỗ tươm tất, chỉn chu không chỉ thể hiện lòng thành kính của gia chủ mà còn gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, sung túc. Vậy làm thế nào để chuẩn bị một mâm cúng đúng chuẩn, đẹp mắt và tránh phạm phải những điều kiêng kỵ? Hãy cùng Việt Xanh tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Tại sao cần làm mâm cơm cúng ông Công ông Táo?
Tục lệ cúng ông Công ông Táo (Táo Quân) là nét đẹp văn hóa tâm linh lâu đời, ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người con đất Việt. Nghi thức này không chỉ đơn thuần là một bữa cơm cúng mà còn mang nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc.
1.1. Báo cáo công việc và cầu mong sự che chở
Theo truyền thuyết, Táo Quân gồm ba vị thần (hai ông, một bà) định đoạt phước đức cho gia đình. Các vị thần này sống cùng gia chủ, cai quản việc bếp núc và nắm rõ mọi chuyện lớn nhỏ, tốt xấu trong nhà.
Mâm cơm cúng ngày 23 tháng Chạp chính là lễ vật để “đưa chân” các Táo cưỡi cá chép về Thiên đình. Tại đây, Táo Quân sẽ tâu bày với Ngọc Hoàng Thượng Đế về cách ăn ở, cư xử và làm ăn của gia chủ trong suốt một năm qua. Một mâm cỗ thịnh soạn, đầy đủ được xem như lời cảm ơn chân thành đối với các vị thần đã cai quản, giữ lửa ấm cho ngôi nhà, đồng thời cũng là mong muốn các Táo sẽ “nói giảm nói tránh”, tâu những điều tốt đẹp, xin Ngọc Hoàng ban phước lành, xá bớt tội lỗi và mang lại may mắn cho gia đình trong năm mới.
1.2. Thể hiện truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”
Làm mâm cơm cúng ông Công ông Táo còn là dịp để con cháu trong gia đình thể hiện lòng biết ơn đối với các vị thần linh, thổ địa đã che chở cho mảnh đất mình sinh sống được bình yên. Đây cũng là thời điểm các thành viên trong gia đình bắt đầu quây quần, cùng nhau dọn dẹp nhà cửa, bếp núc, chuẩn bị đón một cái Tết cổ truyền đầm ấm. Mâm cơm cúng là sự kết nối giữa thế giới thực tại và thế giới tâm linh, là nét đẹp văn hóa nhắc nhở mỗi người về cội nguồn và sự trân trọng những giá trị truyền thống.
1.3. Đánh dấu thời điểm chuyển giao
Lễ cúng Táo Quân ngày 23 tháng Chạp được coi là cột mốc đánh dấu sự kết thúc của một năm cũ và bắt đầu bước vào giai đoạn chuẩn bị cho năm mới. Sau lễ cúng này, mọi người chính thức bước vào không khí Tết với các hoạt động như tất niên, tảo mộ, gói bánh chưng… Vì vậy, mâm cơm cúng ông Công ông Táo càng được chuẩn bị chu đáo thì tâm thế đón Tết của gia chủ càng thêm phấn khởi, an tâm.
2. Gợi ý một vài mâm cơm cúng ông Công ông Táo
Tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, thời gian và văn hóa vùng miền mà mỗi gia đình có thể chuẩn bị những mâm cỗ khác nhau. Tuy nhiên, dù là mâm cỗ mặn hay cỗ chay, điều quan trọng nhất vẫn là sự tinh tế, sạch sẽ và tấm lòng thành kính. Dưới đây là một số gợi ý để bạn tham khảo:
2.1. Mâm cỗ mặn truyền thống (Đậm đà hương vị Tết Bắc)
Mâm cỗ mặn là lựa chọn phổ biến nhất của các gia đình Việt, đặc biệt là ở miền Bắc. Một mâm cỗ đầy đủ thường bao gồm các món ăn mang hương vị Tết đặc trưng, tượng trưng cho sự sung túc, đủ đầy:
-
Gà luộc: Thường là gà trống thiến, luộc chín vàng óng, miệng ngậm hoa hồng đỏ tượng trưng cho sự may mắn. Gà luộc là món “quốc hồn quốc túy” không thể thiếu trong các mâm cỗ cúng quan trọng.
-
Xôi gấc: Màu đỏ của xôi gấc mang ý nghĩa vận đỏ, may mắn cho cả năm. Đĩa xôi dẻo thơm được đóng khuôn đẹp mắt tạo điểm nhấn cho mâm cúng.
-
Bánh chưng: Biểu tượng của đất trời, sự vuông tròn, no đủ. Một chiếc bánh chưng xanh hoặc một đĩa bánh chưng cắt miếng gọn gàng là lễ vật dâng cúng không thể thiếu.
-
Giò lụa/Giò xào: Đĩa giò được thái lát đều tăm tắp thể hiện sự trong ấm ngoài êm, phúc lộc đầy nhà.
-
Nem rán: Món ăn giòn rụm, đa sắc màu với nhân thịt, mộc nhĩ, miến, rau củ tượng trưng cho sự hòa quyện, gắn kết.
-
Canh măng móng giò hoặc canh bóng thả: Bát canh nóng hổi, ngọt thanh từ xương và măng khô, điểm xuyết thêm vài miếng bóng bì, cà rốt tỉa hoa giúp mâm cỗ thêm hài hòa, ấm cúng.
-
Món xào thập cẩm: Rau củ xào (súp lơ, cà rốt, su hào) với lòng gà hoặc thịt bò giúp cân bằng vị giác và thêm màu sắc tươi mới.
2.2. Mâm cỗ chay thanh tịnh (Xu hướng hiện đại)
Ngày nay, nhiều gia đình lựa chọn cúng cỗ chay để thể hiện sự thanh tịnh, tránh sát sinh và cầu mong sự an lạc cho tâm hồn. Mâm cỗ chay tuy đơn giản nhưng cũng không kém phần đẹp mắt và ngon miệng:
-
Xôi đỗ xanh/Xôi hạt sen: Thay vì xôi gấc, xôi đỗ xanh hoặc hạt sen mang màu sắc nhã nhặn, hương vị bùi bùi rất hợp với cỗ chay.
-
Giò/Chả chay: Được làm từ thực vật (đậu xanh, nấm, bột mì) nhưng vẫn giữ được hình dáng và hương vị thơm ngon.
-
Nem chay/Nấm chiên: Nem nhân rau củ, nấm hương, mộc nhĩ chiên giòn.
-
Rau củ luộc chấm kho quẹt chay: Đĩa rau củ luộc ngũ sắc (cà rốt, súp lơ, đậu bắp…) chấm cùng kho quẹt làm từ nấm và nước tương.
-
Canh nấm hạt sen: Bát canh thanh mát, bổ dưỡng, giúp thanh lọc cơ thể.
-
Chè trôi nước hoặc Chè kho: Món tráng miệng ngọt ngào với ý nghĩa mọi việc trôi chảy, hanh thông.
2.3. Lễ vật đi kèm không thể thiếu
Ngoài các món ăn, gia chủ cần chuẩn bị thêm các lễ vật tâm linh bắt buộc:
-
Bộ mũ áo Táo Quân: 2 mũ ông (có cánh chuồn) và 1 mũ bà (không có cánh chuồn), kèm theo hia hài.
-
Cá chép: 3 chú cá chép đỏ sống (thả trong chậu nước sạch) hoặc cá chép giấy. Cá chép là phương tiện để Táo Quân về trời.
-
Hoa tươi, quả ngọt, trầu cau, trà, rượu, gạo, muối.
3. Những lưu ý khi làm mâm cơm cúng ông Công ông Táo
Để nghi lễ diễn ra suôn sẻ, đúng phong tục và tránh phạm phải những điều kiêng kỵ làm ảnh hưởng đến tài lộc, gia chủ cần đặc biệt lưu ý những điểm sau:
3.1. Thời gian và địa điểm cúng
-
Cúng trước 12h trưa: Theo quan niệm, cổng Thiên đình sẽ đóng lại sau giờ Ngọ (12h trưa) ngày 23 tháng Chạp. Do đó, gia chủ cần hoàn tất lễ cúng và hóa vàng trước thời điểm này để các Táo kịp giờ lên chầu. Nếu bận rộn, có thể cúng từ chiều 22 hoặc sáng sớm 23.
-
Vị trí đặt mâm cúng: Nếu gia đình có ban thờ Táo Quân riêng ở bếp thì đặt mâm cúng ở đó. Tuy nhiên, tốt nhất và trang trọng nhất là đặt mâm cúng tại ban thờ gia tiên chính ở phòng khách hoặc phòng thờ riêng biệt. Điều này thể hiện sự quy tụ và tôn nghiêm.
3.2. Sự sạch sẽ và thanh tịnh của không gian thờ cúng
Trước khi bày biện mâm cúng, bàn thờ cần được bao sái (lau dọn) sạch sẽ. Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu để thể hiện lòng thành.
-
Tránh dùng nước lạnh: Tuyệt đối không dùng nước lã lạnh để lau bát hương, tượng thờ vì bị coi là thiếu tôn kính.
-
Giải pháp từ Việt Xanh: Để đảm bảo sự thanh tịnh tuyệt đối và tiết kiệm thời gian trong những ngày cận Tết bận rộn, gia chủ nên sử dụng Khăn ướt bao sái ban thờ Việt Xanh.
-
Sản phẩm được tẩm sẵn tinh chất ngũ vị hương tự nhiên (quế, hồi, gừng…) có tính ấm, giúp tẩy uế, trừ tà khí và mang lại hương thơm dễ chịu cho không gian thờ tự.
-
Khăn ướt Việt Xanh CAM KẾT không làm bạc màu đồ thờ, an toàn cho các chất liệu gỗ, đồng, sứ, giúp bạn lau sạch bụi bẩn trên bàn thờ một cách nhanh chóng, tiện lợi mà vẫn giữ trọn sự tôn nghiêm. Sử dụng khăn riêng biệt cho việc thờ cúng cũng là cách thể hiện sự chu đáo, tránh dùng chung khăn lau sinh hoạt gây ô uế.
-
3.3. Thái độ và các kiêng kỵ khác
-
Thái độ thành kính: Khi nấu nướng và dâng cúng, gia chủ cần giữ tâm trạng vui vẻ, hòa nhã, ăn mặc chỉnh tề, kín đáo. Không được nếm thử thức ăn trước khi cúng.
-
Kiêng kỵ món ăn: Tránh cúng các món làm từ thịt chó, thịt vịt, thịt chim, trứng vịt lộn… hoặc các món có mùi quá nồng (mắm tôm, tỏi) vì không phù hợp với không gian linh thiêng.
-
Thả cá văn minh: Sau khi cúng, hãy thả cá chép nhẹ nhàng xuống ao, hồ sạch sẽ. Tuyệt đối không thả cả túi nilon xuống nước, vừa gây ô nhiễm môi trường, vừa làm mất đi ý nghĩa phóng sinh tốt đẹp.
Xem thêm: Bao sái, dọn bàn thờ trước hay sau khi cúng ông Táo cho phải phép?
Kết luận
Chuẩn bị mâm cơm cúng ông Công ông Táo không chỉ là việc thực hiện một nghi lễ tâm linh mà còn là cơ hội để gia đình sum họp, cùng nhau hướng về cội nguồn và những giá trị tốt đẹp. Một mâm cỗ tươm tất, đúng phong tục kết hợp với không gian thờ cúng sạch sẽ, thơm hương từ sự chăm chút của gia chủ sẽ là khởi đầu hoàn hảo cho một năm mới vạn sự như ý. Đừng quên sử dụng các sản phẩm bao sái chuyên dụng từ Việt Xanh để việc dọn dẹp ban thờ trở nên nhẹ nhàng và thanh tịnh hơn bao giờ hết.
Hotline: 0936 404 604 – 091 1234 824
Email: khanuotbaosaibanthovietxanh@gmail.com
Website: vietxanhjsc.vn